بسیاری از افراد با علائم آسم روزمره زندگی میکنند بدون اینکه به دنبال کنترل درست آن باشند، درمان آسم فقط به مصرف دارو محدود نمیشود و شناسایی محرکها و استفاده صحیح از داروهای تنفسی علائم را بهطور چشمگیری بهبود میدهد، اما چطور باید از حملات ناگهانی جلوگیری کرد؟ در این مطلب با روش های موثر کنترل آسم، نکات مراقبتی و راهکارهایی برای پیشگیری از حملات ناگهانی آشنا میشوید تا بتوانید نفس کشیدن را دوباره آسان و بدون استرس تجربه کنید.
علت بروز آسم چیست؟
آسم یک بیماری پیچیده است که به دلیل ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی بروز میکند، از جمله دلایل اصلی بروز آسم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
آلرژن ها
آلرژن ها یکی از شایعترین عوامل تحریک آسم هستند، تماس با گرده گیاهان، گرد و غبار خانگی یا پر حیوانات مجاری هوایی را ملتهب کرده و باعث انقباض عضلات راههای تنفسی میشود، این واکنش منجر به تنگی نفس، سرفه و خسخس میشود، جلوگیری از تماس مستقیم با این عوامل یا استفاده از فیلتر هوا و تمیز کردن منظم محیط، نقش مهمی در کاهش حملات آسم دارد.
عفونت های ویروسی
سرماخوردگی، آنفلوآنزا و سایر عفونت های ویروسی باعث تشدید التهاب مجاری هوایی در افراد مستعد میشوند و در طول عفونت، مخاط بینی و ریهها افزایش یافته و حساسیت مسیرهای هوایی بالا میرود، این وضعیت احتمال بروز حمله آسم را افزایش میدهد و کنترل صحیح عفونتها با استراحت کافی، مایعات و درمان دارویی شدت علائم را کاهش میدهد.
آلودگی هوا و دود سیگار
ذرات معلق، دود خودرو و سیگار تحریک کننده های قوی برای مجاری هوایی هستند و استنشاق این ذرات باعث التهاب و تنگی مسیرهای تنفسی شده و حملات آسم را تشدید میکند، حتی قرارگیری کوتاه مدت در محیط آلوده باعث سرفه، خسخس و تنگی نفس میشود، اجتناب از دود و استفاده از ماسک در شرایط آلودگی، به کاهش خطر حملات کمک میکند.
ورزش شدید یا فعالیت بدنی
برخی افراد مبتلا به آسم، بعد از ورزش دچار علائم میشوند؛ این حالت به نام آسم ناشی از ورزش شناخته میشود، در طول فعالیت بدنی، تنفس سریع باعث خشکی و سرد شدن مسیرهای هوایی میشود و تحریک مجاری تنفسی رخ میدهد، گرم کردن مناسب قبل از ورزش و استفاده از داروهای پیشگیرانه، از بروز علائم جلوگیری میکند.
استرس و عوامل روانی
استرس و اضطراب فعالیت سیستم عصبی خودکار را افزایش میدهند و باعث تنگی عضلات مجاری تنفسی میشوند، در افراد مستعد، فشار روانی منجر به تشدید سرفه، خسخس و تنگی نفس میگردد و تکنیک های کنترل استرس مانند تنفس عمیق، مدیتیشن و ورزش های آرامش بخش نقش مهمی در کنترل علائم آسم دارند.
عوامل تاثیرگذار بر آسم
نشانه های بیماری آسم
نشانه های بیماری آسم به دلیل التهاب و تنگی مجاری تنفسی بروز میکنند و این نشانه ها در افراد مختلف متفاوت هستند و شدت آنها نیز از خفیف تا شدید متغیر است، شایع ترین نشانه های آسم شامل موارد زیر هستند:
- احساس ناتوانی در نفس کشیدن به ویژه هنگام فعالیت بدنی یا شبها.
- صدای سوت یا وز وز که هنگام تنفس ایجاد میشود.
- سرفههای مکرر به ویژه در شب یا هنگام ورزش.
- احساس سنگینی یا درد در ناحیه سینه.
- علائم آسم در اثر مواجهه با محرک هایی مانند دود سیگار، آلودگی هوا، گرد و غبار یا مواد آلرژن تشدید میشوند.
این نشانهها در زمان های مختلف بروز کرده و گاهی خود به خود بهبود مییابند، اما در صورت عدم درمان مناسب، منجر به حملات شدید آسم میشوند.
علائم آسم
بیشتر بخوانید: تفاوت آسم و آلرژی در چیست؟
نحوه تشخیص بیماری آسم
در ادامه، به مراحل و روش های تشخیص و ارزیابی بیماران مبتلا به آسم پرداخته شده است:
بررسی علائم و شرححال بیمار
اولین مرحله تشخیص آسم، پرسش درباره علائم و الگوی بروز آنهاست، پزشک بررسی میکند آیا بیمار دچار تنگی نفس، خسخس، سرفه های مکرر یا تشدید علائم در اثر سرما، ورزش و آلرژنها میشود یا نه و همچنین مدت زمان علائم و اینکه چه چیزهایی آن را بدتر یا بهتر میکند، اهمیت دارد، این اطلاعات کمک میکند بین آسم و سایر بیماری های تنفسی مانند برونشیت یا آلرژی تفاوت قائل شود و احتمال آسم را در ذهن پزشک تقویت میکند.
معاینه فیزیکی و گوش دادن به صدای ریهها
در این مرحله، پزشک با گوشی پزشکی به صدای ریهها گوش میدهد تا خسخس، کاهش ورود و خروج هوا یا هر نوع صدای غیرطبیعی را تشخیص دهد و همچنین وضعیت بینی، گلو و قفسه سینه بررسی میشود، چون آلرژی های فصلی و مشکلات سینوسی علائم مشابه ایجاد میکنند، معاینه فیزیکی کمک میکند تا سایر دلایل احتمالی علائم حذف شوند و پزشک تصویر دقیقتری از وضعیت مسیرهای هوایی به دست آورد.
تست اسپیرومتری
اسپیرومتری مهمترین آزمایش در تشخیص آسم است، این تست میزان و سرعت خروج هوا از ریهها را اندازهگیری میکند و در افراد مبتلا به آسم، مسیرهای هوایی تنگ شده و حجم بازدم کاهش مییابد و پزشک نمودار تنفسی را بررسی میکند تا میزان انسداد مشخص شود، این تست تصویر واضحی از وضعیت ریهها ارائه میدهد و پایه تشخیص علمی آسم محسوب میشود.
تست پاسخ به برونکودیلاتور
برای تأیید آسم، پزشک اسپیرومتری را قبل و بعد از مصرف داروی گشادکننده برونش انجام میدهد و اگر پس از مصرف دارو حجم بازدم به طور محسوس افزایش یابد، یعنی تنگی راههای هوایی برگشتپذیر است؛ این ویژگی از شاخصهای اصلی آسم است و این تست ثابت میکند که ریهها به دارو واکنش مثبت نشان میدهند و انسداد مجاری ناشی از آسم است، نه بیماریهای دیگر.
تست های چالش تنفسی
در برخی موارد که تشخیص هنوز قطعی نیست، تست چالش متاکولین یا ورزش انجام میشود و در این آزمایشها محرکی کنترل شده وارد ریهها میشود تا حساسیت و واکنش پذیری راههای هوایی بررسی شود، اگر مجاری هوایی به شکل قابل توجهی تنگ شوند، تشخیص آسم تأیید میشود و این روش برای موارد پیچیده یا علائمی که شبیه آسم هستند اما علت دیگری دارند، کاربرد دارد.
بیشتر بخوانید: رژیم غذایی بیماران آسم
بهترین دکتر درمان آسم در مازندران چه کسی است؟
دکتر نسرین مرتضوی فر، فوق تخصص آسم، آلرژی و ایمونولوژی بالینی، یکی از پزشکان برجسته در این حوزه در مازندران است، ایشان در شهر آمل فعالیت دارند و بیماران مبتلا به آسم، آلرژی، کهیر، و بیماریهای مرتبط با سیستم ایمنی را درمان میکنند، مطب دکتر در خیابان هراز، ساختمان نیکان واقع شده و امکان نوبتدهی حضوری و آنلاین فراهم است و نظرات مراجعین ایشان، به تجربه و دقت در تشخیص و درمان اشاره دارد.
آدرس دکتر نسرین مرتضوی فر در گوگل مپ:
روش های درمان آسم
درمان این بیماری شامل کنترل علائم و جلوگیری از حملات آسم است و درمان ها بسته به شدت آسم و نیازهای فرد متفاوت هستند، اما شامل داروها، تغییرات در سبک زندگی و پرهیز از عوامل محرک میشود که در ادامه، به راهکار های مختلف درمانی آسم اشاره خواهیم داشت و به تفصیل توضیح میدهیم.
درمان بیماری آسم
درمان دارویی آسم
گاهی آسم شدت بیشتری دارد و فقط با اسپری کنترل نمیشود؛ در این موارد پزشک داروهای خوراکی مثل کورتیکواستروئیدهای کوتاهمدت، لکوترین بلوکرها یا تئوفیلین تجویز میکند و این داروها به کاهش التهاب عمیقتری کمک میکنند و واکنش پذیری راههای هوایی را پایین میآورند، تنظیم دوز باید دقیق باشد چون مصرف بیرویه عوارض ایجاد میکند، برای دورههای محدود یا در کنار اسپریها استفاده میشوند.
کورتیکواستروئیدهای استنشاقی
این داروها پایهایترین درمان برای کنترل طولانی مدت آسم هستند، با کاهش التهاب و حساسیت راههای هوایی، تعداد و شدت حملات را کم میکنند و تنفس را پایدار نگه میدارند، چون دارو مستقیم وارد ریه میشود، هم اثر قویتری دارد و هم عوارض کمتری نسبت به قرصهای خوراکی ایجاد میکند، استفاده منظم، شستوشوی دهان بعد از مصرف و تنظیم دوز زیر نظر پزشک باعث اثربخشی عالی آنها میشود.
بیشتر بخوانید: اسپری آسم
آگونیست های بتا- 2
این داروها با شلکردن عضلات اطراف راههای هوایی باعث بازشدن سریع مجاری تنفسی میشوند، نوع کوتاهاثر برای حملات ناگهانی و تنگی نفس حاد استفاده میشود و ظرف چند دقیقه اثر میکند و نوع بلنداثر برای کنترل درازمدت است اما همیشه باید همراه با کورتیکواستروئید استنشاقی مصرف شود؛ چون مصرف تنها LABA خطر حملات شدید را بالا میبرد، استفاده صحیح از پاف در اثرگذاری آن بسیار مهم است.
مهارکننده های لکوترین
این داروها مسیر لکوترینها را که نقش مهمی در التهاب، تنگی راه هوایی و تولید مخاط دارند مهار میکنند و به صورت قرص مصرف میشوند و گزینهای مناسب برای بیمارانی هستند که آلرژی همزمان دارند یا نمیتوانند از اسپریها خوب استفاده کنند، لکوترین بلوکرها حملات شبانه و خسخس را کم کرده اما به عنوان درمان کمکی در کنار ICS استفاده میشوند و عوارضشان کم است اما باید منظم مصرف شوند.
تئوفیلین
تئوفیلین دارویی خوراکی است که با شل کردن عضلات صاف راههای هوایی و افزایش قدرت تنفسی، به کنترل آسم مزمن کمک میکند، اما به دلیل احتمال بروز عوارضی مثل تپش قلب، تهوع یا بیخوابی، امروزه کمتر به عنوان انتخاب اول استفاده میشود، تنظیم دوز آن باید دقیق انجام شود زیرا فاصله میان دوز مؤثر و دوز ایجادکننده عوارض کم است و برای بیمارانی استفاده میشود که به سایر درمانها پاسخ مناسب ندارند.
داروهای تسکین دهنده فوری
این داروها برای لحظات حملهی آسم و زمانی که بیمار دچار تنگی نفس شدید، خسخس یا احساس فشار قفسه سینه میشود تجویز میشوند و رایجترین نوع آن اسپری های SABA هستند که ظرف چند دقیقه مجاری را باز میکنند، استفاده مکرر از این داروها بهجای درمان های کنترل کننده نشان دهنده کنترل نامناسب آسم است و باید به پزشک مراجعه شود و این داروها فقط برای مواقع اضطراریاند، نه مصرف دائمی.
درمان غیردارویی آسم
درمان های غیر دارویی آسم اصولا به عنوان مکملی برای درمان های دارویی استفاده میشوند و هدف آن ها کنترل علائم و کاهش تعداد حملات آسم از طریق تغییر در سبک زندگی است، در ادامه به برخی از این روش ها اشاره میشود:
شناسایی و پرهیز از عوامل محرک
- شناسایی آلرژن هایی مانند گرد و غبار، موی حیوانات، گرده گیاهان و تلاش برای کاهش تماس با آن ها.
- اجتناب از محیط های آلوده و تلاش برای استفاده از فیلترهای هوا در منزل.
- اجتناب کامل از سیگار کشیدن و همچنین قرار گرفتن در معرض دود دست دوم.
تغییرات در سبک زندگی
- انجام ورزش های مناسب با شدت متوسط به تقویت سیستم تنفسی کمک کرده و ورزش هایی مانند پیاده روی، شنا، و یوگا توصیه میشوند، البته افراد مبتلا به آسم باید با پزشک خود در مورد نوع و شدت ورزش مشورت کنند.
- استرس یکی از عوامل محرک آسم است، استفاده از تکنیک های آرامش بخش مانند مدیتیشن، تنفس عمیق و یوگا به کاهش استرس و کنترل آسم کمک میکند.
- مصرف مواد غذایی غنی از آنتیاکسیدان ها، ویتامین ها و مواد معدنی مانند میوهها، سبزیجات و ماهیهای چرب به تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب کمک میکند.
- یادگیری و انجام تمرینات تنفسی مانند تکنیک های “تنفس لب بسته” و “تنفس دیافراگمی” به بهبود عملکرد ریه ها و کاهش علائم آسم کمک میکند.
- استفاده از دستگاههای رطوبت سنج و تنظیم رطوبت منزل به زیر ۵۰٪ برای جلوگیری از رشد کپک و کاهش تعداد مایت های گرد و غبار.
سوالات متداول
شناسایی و اجتناب از موادی مانند آلرژن ها و آلودگی هوا که باعث تشدید آسم میشوند و پیروی از برنامه درمانی پزشک و استفاده منظم از داروهای کنترلکننده و استفاده از تکنیک های آرامشبخشی و مدیتیشن به کاهش استرس و در نتیجه کاهش حملات آسم کمک میکنند.
آسم در کودکان شایع است و از سنین پایین شروع میشود و با مراقبت های مناسب و مدیریت صحیح، کودکان مبتلا به آسم زندگی فعال و سالمی خواهند داشت، داروهای خاص و برنامه های مدیریتی برای کودکان وجود دارد که باید تحت نظارت پزشک انجام شود.
در برخی افراد، علائم آسم با افزایش سن کاهش مییابد، اما در بسیاری از موارد، آسم به صورت مزمن باقی میماند و نیاز به مدیریت مداوم دارد، تغییرات هورمونی، محیطی، و سبک زندگی بر شدت آسم تأثیر میگذارد.
در نهایت…
درمان این بیماری با هدف کنترل علائم، پیشگیری از حملات شدید ضروری است، این درمان شامل استفاده از داروهای کنترل کننده برای کاهش التهاب و داروهای تسکین دهنده برای رفع علائم حاد است و همچنین، اجتناب از عوامل محرک و پیروی از توصیه های پزشک به مدیریت مؤثر بیماری کمک میکند، درمان مناسب به بیماران امکان میدهد تا فعالیت های روزمره خود را بدون محدودیت انجام دهند و از زندگی بهتری بهرهمند شوند.