تا به حال احساس کردهاید چیزی شبیه خلط در پشت گلویتان جمع شده و مدام مجبور به صاف کردن گلو یا سرفه کردن شدهاید؟ این مشکل که به آن ترشحات پشت حلق گفته میشود، یکی از شایع ترین ناراحتی های تنفسی است که بسیاری از افراد در فصول سرد سال یا در مواجهه با آلرژیها آن را تجربه میکنند، اگرچه ممکن است بیخطر به نظر برسد، اما در مواردی نشانهای از مشکلات جدیتری مانند سینوزیت، رفلاکس معده یا عفونت های مزمن است، اما چرا این ترشحات بهوجود میآیند و چگونه میتوان آنها را کنترل کرد؟
علل بروز خلط پشت حلق
این مشکل ناشی از عوامل مختلفی است که برخی موقتی و ساده و برخی دیگر نیازمند پیگیری پزشکیاند:
آلرژی
یکی از شایع ترین علل خلط پشت حلق، واکنش بدن به آلرژن هایی مثل گرده گلها، موی حیوانات، گردوغبار یا قارچهاست و در این حالت، مخاط بینی و سینوسها بیشازحد ترشح میکنند و این ترشحات به پشت حلق میریزند، خلط شفاف و بی رنگ است و با عطسه و آبریزش بینی همراه میشود.
عفونت های ویروسی
ویروسها باعث التهاب مجاری تنفسی و افزایش تولید مخاط میشوند و پس از عبور از مرحله حاد عفونت، خلط همچنان تا چند هفته در پشت حلق باقی میماند و باعث احساس ناراحتی میشود.
عفونت های باکتریایی
در مواردی که عفونت باکتریایی به سینوسها یا گلو منتقل شود، ترشحات غلیظ، زرد یا سبز رنگ و با بوی بد ایجاد میشود و این حالت اغلب با درد صورت، فشار در سینوسها و سردرد همراه است.
ریفلاکس معده
زمانی که اسید معده به مری و گلو بازمیگردد، باعث تحریک گلو و تولید مخاط بیشتر میشود و افراد مبتلا به ریفلاکس صبحها با احساس خلط در گلو بیدار میشوند که این حالت با سوزش سر دل یا طعم تلخ در دهان همراه است.
آب و هوای خشک یا هوای آلوده
خشکی هوا باعث تحریک مخاط بینی و حلق و افزایش ترشح مخاط برای محافظت از بافتها میشود و همچنین استنشاق مداوم هوای آلوده، دود سیگار یا مواد شیمیایی ترشح خلط را افزایش میدهد.
پولیپ یا انحراف تیغه بینی
وجود اختلالات ساختاری در بینی مانند پولیپ یا انحراف باعث اختلال در تخلیه طبیعی ترشحات بینی میشود و آنها را به سمت حلق هدایت میکند.
استفاده بیش از حد از اسپری های بینی
مصرف مداوم اسپری های ضداحتقان باعث خشکی و تحریک مخاط بینی میشود که در واکنش به آن، بدن مخاط بیشتری تولید میکند.
تغذیه نامناسب و کم آبی بدن
نوشیدن کم آب یا مصرف غذاهای تحریککننده مثل غذاهای پرادویه و چرب باعث افزایش خلط یا غلیظ شدن آن میشود و در نتیجه احساس چسبندگی در حلق ایجاد میکند.
بارداری یا تغییرات هورمونی
در برخی زنان باردار، به خصوص در سه ماهه دوم و سوم، افزایش هورمونها باعث احتقان بینی و ترشح پشت حلق میشود.
اختلالات ایمنی یا بیماری های مزمن تنفسی
بیماری هایی مثل آسم، برونشیت مزمن یا فیبروز کیستیک نیز با افزایش تولید خلط همراه هستند و آن را به پشت حلق هدایت میکنند.
علائم و نشانه های ترشحات پشت حلق
ترشحات پشت حلق یا همان خلطی که از بینی یا سینوس ها به سمت گلو جریان پیدا میکند، علائم آزاردهنده و مداومی ایجاد میکند، شدت و نوع این علائم بستگی به علت زمینهای دارد، اما در بیشتر موارد، افراد دچار یک یا چند مورد از نشانههای زیر میشوند:
- احساس وجود خلط در گلو
- صاف کردن مکرر گلو
- سرفه های مداوم و مزمن، به ویژه شبانه
- خشکی یا خارش گلو
- گلودرد خفیف یا مزمن
- گرفتگی یا تغییر صدا
- بوی بد دهان
- احساس تهوع یا دل به هم خوردگی
- بلع دشوار یا ناراحت کننده
- گرفتگی بینی یا سینوس ها
تشخیص ترشحات پشت حلق
برای درمان مؤثر ترشحات پشت حلق، اولین و مهم ترین مرحله، تشخیص دقیق علت زمینهای آن است، از آنجا که این وضعیت ناشی از عوامل متنوعی مانند آلرژی، عفونت، سینوزیت یا ریفلاکس معده است، پزشک برای تعیین منبع مشکل از چندین روش مختلف استفاده میکند:
بررسی سابقه پزشکی
پزشک ابتدا با پرسیدن سؤالاتی درباره علائم، مدت زمان بروز آنها، زمان تشدید یا تخفیف علائم مثلا در شب یا صبح، سابقه بیماری های زمینهای، مصرف داروها یا آلرژیها، سرنخ هایی برای تشخیص اولیه به دست میآورد.
معاینه فیزیکی
پزشک با استفاده از ابزار مخصوص، وضعیت حلق، لوزهها، مجاری بینی و حتی گوشها را بررسی میکند تا علائم التهاب، ترشحات چرکی، تورم یا انحراف ساختاری را مشاهده کند.
آندوسکوپی بینی و سینوسها
اگر مشکل مزمن باشد یا به درمان های اولیه پاسخ ندهد، پزشک از آندوسکوپ برای مشاهده دقیق سینوسها، تیغه بینی و فضای پشت حلق استفاده میکند و این روش کمک میکند تا عللی مثل پولیپ بینی یا سینوزیت پنهان تشخیص داده شود.
تصویربرداری
در موارد مشکوک به سینوزیت مزمن یا مشکلات ساختاری بینی و سینوسها، سیتیاسکن اطلاعات دقیقتری از وضعیت آناتومیکی و وجود ترشحات در سینوسها ارائه میدهد.
تست آلرژی
اگر بهترین متخصص آلرژی در آمل مشکوک به آلرژی باشد، تست پوستی پریک یا آزمایش خون برای تشخیص دقیق نوع آلرژن تجویز میکند و این تستها به شناسایی محرک هایی مانند گرده گیاهان، قارچ، موی حیوانات یا مواد غذایی کمک میکنند.
بررسی رفلاکس معده
اگر علائم همراهی مثل سوزش سردل، طعم تلخ در دهان یا سرفه شبانه وجود داشته باشد، پزشک احتمال رفلاکس معده را در نظر میگیرد، در این صورت آزمایش های گوارشی یا ارجاع به متخصص گوارش انجام میشود.
آزمایش های عفونت
در صورت وجود ترشحات چرکی، تب یا بوی بد دهان، پزشک آزمایش خون یا نمونه برداری از ترشحات را برای بررسی وجود عفونت باکتریایی یا ویروسی تجویز میکند.
درمان خلط پشت حلق
درمان خلط پشت حلق بستگی به علت زمینهای آن دارد؛ بنابراین شناسایی دقیق منبع این ترشحات، گام اول و ضروری در انتخاب روش مناسب درمان است:
درمان های دارویی
در برخی از مواقع با توجه به علت زمینه ای متخصص داروهایی را جهت درمان تجویز خواهد کرد:
داروهای ضدحساسیت
در مواردی که خلط پشت حلق ناشی از آلرژی فصلی یا محیطی باشد، پزشک آنتی هیستامین هایی مانند لوراتادین، سیتریزین یا فکسوفنادین تجویز میکند، این داروها به کاهش ترشح مخاط و تسکین علائم کمک میکنند.
اسپری های بینی ضدالتهاب یا ضداحتقان
اسپری های آسم مثل فلوتیکازون یا بکلومتازون التهاب سینوسها و مجاری بینی را کاهش داده و از تجمع ترشحات در پشت حلق جلوگیری میکنند و همچنین اسپری های ضداحتقان مانند اوکسی متازولین برای استفاده کوتاه مدت مفید هستند.
آنتی بیوتیکها
اگر ترشحات پشت حلق به علت سینوزیت باکتریایی یا عفونت گلو باشد، پزشک آنتی بیوتیک هایی مانند آموکسی سیلین یا آزیترومایسین تجویز میکند و لازم است مصرف داروها کامل و طبق دستور پزشک انجام شود.
داروهای مهارکننده اسید معده
اگر علت ترشحات، ریفلاکس معده به مری باشد، پزشک داروهایی مانند امپرازول، پنتوپرازول یا رانیتیدین برای کاهش ترشح اسید معده تجویز میکند.
شست و شوی بینی با محلول نمکی
شست و شوی منظم بینی و سینوسها با سرنگ یا ابزارهای مخصوص، باعث تخلیه مخاط و کاهش تجمع ترشحات در پشت حلق میشود و این روش به پاک سازی محیط بینی نیز کمک میکند.
پیشگیری از ترشحات پشت حلق
پیشگیری به شناخت عوامل تحریک کننده و سبک زندگی روزمره وابسته است و رعایت چند نکته ساده اما مؤثر از بروز یا تشدید این مشکل جلوگیری میکند:
- استفاده از دستگاه بخور به ویژه در فصول سرد یا در مناطقی با آب و هوای خشک، به حفظ رطوبت مخاط کمک میکند.
- هیدراته نگه داشتن بدن باعث رقیق شدن مخاط و جلوگیری از غلیظ شدن ترشحات میشود، روزانه حداقل ۶ تا ۸ لیوان آب بنوشید.
- دود سیگار، گرد و غبار، اسپری های شیمیایی، عطرهای قوی و آلودگی هوا موجب افزایش ترشح مخاط و التهاب میشوند، در صورت امکان، تماس با این مواد را کاهش دهید.
- اگر سابقه آلرژی فصلی یا حساسیت به برخی مواد دارید، با مشورت پزشک از داروهای آنتی هیستامین یا اسپریهای ضد آلرژی استفاده کنید و همچنین از تماس با گرده گیاهان، حیوانات خانگی یا قارچهای محیطی خودداری نمایید.
- شست و شوی منظم بینی با سرم فیزیولوژی یا آب نمک ولرم به خروج ذرات آلرژیزا و آلودگیها کمک میکند و احتمال تجمع مخاط را کاهش میدهد.
- غذاهای تند، سرخ کردنی، چرب یا اسیدی در برخی افراد باعث تحریک مخاط و حتی بروز رفلاکس معده میشوند که خود از دلایل اصلی ترشحات پشت حلق است.
- بالا نگه داشتن سر هنگام خواب، مخصوصا در کسانی که رفلاکس دارند، از بازگشت اسید معده به گلو و تحریک غدد مخاطی جلوگیری میکند.
- عدم درمان مناسب عفونت های ویروسی یا باکتریایی منجر به التهاب مزمن و افزایش ترشحات میشود و در صورت بروز علائم، حتما اقدامات درمانی را به موقع انجام دهید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- طولانی شدن علائم بیش از ۱۰ روز
- تغییر رنگ و بوی ترشحات
- تب، ضعف و بدن درد همزمان با ترشحات
- وجود خون در ترشحات
- اختلال در بلع یا تنفس
- بوی بد دهان مداوم و غیرعادی
- سابقه بیماری های آلرژیک یا رفلاکس معده درمان نشده
سوالات متداول
ترشحات پشت حلق معمولا بیخطر است، اما در صورت مزمن شدن یا همراه بودن با علائمی مثل تب، بوی بد یا خون، نشانه بیماری جدی تری است و نیاز به بررسی دارد.
آلرژی یکی از دلایل شایع ترشحات پشت حلق است و واکنش بدن به آلرژنها باعث افزایش ترشح مخاط میشود که به صورت خلط در پشت حلق تجمع پیدا میکند.
باعث تحریک گلو، سرفههای مکرر و احساس نیاز به صاف کردن گلو میشود و در مواردی حتی گلودرد خفیف یا مزمن نیز ایجاد میکند.
در نهایت…
ترشحات پشت حلق مشکلی شایع اما قابل کنترل است که به دلایل مختلفی از جمله آلرژی، عفونت یا رفلاکس معده ایجاد میشود، شناخت علائم، درمان به موقع و رعایت نکات پیشگیرانه از مزمن شدن آن جلوگیری میکند، در صورت ادامه دار بودن علائم یا مشاهده نشانه های غیرطبیعی، مراجعه به پزشک ضروری است تا علت اصلی تشخیص داده شده و درمان مناسب آغاز شود.