آلرژی دارویی از سیستم ایمنی بدن نشات میگیرد که به مواد فعال یا ترکیبات موجود در داروها حساسیت نشان میدهد و این نوع واکنش یا خفیف و یا شدید هستند، در این شرایط، شناسایی دقیق داروهای حساسیت زا و قطع مصرف آنها تحت نظر پزشک ضروری است و در صورتی که فرد حساسیت دارویی را به موقع شناسایی کرده و اقدامات لازم را انجام دهد، از بروز عوارض جدی جلوگیری میشود.
آلرژی دارویی چیست؟
آلرژی دارویی یک واکنش غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن به یک داروی خاص است که پس از مصرف، استنشاق یا تزریق دارو رخ میدهد، در این حالت، سیستم ایمنی، دارو را به عنوان یک عامل مضر شناسایی کرده و آنتی بادی هایی علیه آن تولید میکند که منجر به واکنش های آلرژیک میشود و این واکنش ها خفیف یا شدید هستند و در برخی موارد به شرایط خطرناکی مانند آنافیلاکسی منجر میشوند.
چه افرادی به آلرژی دارویی مبتلا می شوند؟
افرادی که دارای سابقه آلرژی های دیگر مانند آسم یا اگزما هستند، بیشتر در معرض ابتلا به این آلرژی قرار دارند و همچنین، کسانی که قبلا به یک داروی خاص واکنش آلرژیک نشان دادهاند، احتمال بیشتری برای تجربه مجدد آن دارند.
عوامل ژنتیکی نیز در این موضوع نقش دارند، به این معنا که اگر یکی از اعضای خانواده دچار آلرژی دارویی باشد، ریسک ابتلا در سایر افراد خانواده افزایش مییابد و مصرف مکرر یا طولانی مدت برخی داروها، به ویژه آنتیبیوتیک ها و داروهای ضد تشنج، نیز احتمال بروز این نوع آلرژی را بیشتر میکند، علاوه بر این، بیماران مبتلا به خودایمنی، بیشتر مستعد واکنش های آلرژیک دارویی هستند.
علائم آلرژی دارویی
علائم آلرژی دارویی، مدت کوتاهی پس از مصرف دارو ظاهر میشوند و این علائم شامل کهیر، خارش، قرمزی و التهاب پوست، تورم صورت، تورم لب ها یا زبان، آبریزش بینی، عطسه و سرفه هستند، در موارد شدیدتر، واکنش های آلرژیک باعث تنگی نفس، سرگیجه، افت فشار خون و در برخی موارد شوک آنافیلاکسی میشوند که یک وضعیت اورژانسی و خطرناک است و برخی از واکنش ها، چند روز یا چند هفته پس از مصرف دارو ظاهر میشوند و شامل تب، درد مفاصل، تاول های پوستی و اختلالات ارگان های داخلی هستند.
علت بروز آلرژی دارویی
این آلرژی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه یک دارو را به عنوان یک ماده مضر شناسایی کرده و نسبت به آن واکنش نشان میدهد، در این حالت بدن شروع به تولید آنتی بادی هایی علیه دارو میکند که در تماس های بعدی با آن دارو، موجب آزاد شدن مواد شیمیایی مانند هیستامین میشوند و این واکنش های ایمنی به دلایل مختلفی از جمله عوامل ژنتیکی، قرار گرفتن مکرر در معرض یک دارو، ضعف سیستم ایمنی و داشتن سابقه آلرژی های دیگر ایجاد میشوند.
چه داروهایی آلرژی زا هستند؟
برخی داروها بیشتر باعث واکنش های آلرژیک میشوند که از جمله این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- آنتیبیوتیکها مانند پنیسیلین و سفالوسپورینها
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن
- داروهای ضد تشنج مانند کاربامازپین و فنیتوئین
- داروهای بیهوشی
- داروهای شیمی درمانی
- ماده حاجب مورد استفاده در تصویربرداری پزشکی
نحوه تشخیص آلرژی دارویی
تشخیص این عارضه با بررسی سابقه پزشکی بیمار و ارزیابی علائم انجام میشود و پزشک درباره زمان مصرف دارو، مدت زمان بروز علائم و شدت واکنش های آلرژیک سوال میکند، در برخی موارد، آزمایش های پوستی انجام میشود که در آن مقدار کمی از دارو روی پوست قرار داده شده و واکنش بدن بررسی میشود و همچنین، آزمایش خون برای تشخیص واکنش های ایمنی بدن نسبت به دارو استفاده میشود.
نحوه درمان آلرژی دارویی
درمان آلرژی دارویی شامل قطع مصرف داروی عامل آلرژی و مدیریت علائم است و در موارد خفیف، بهترین دکتر درمان آلرژی در مازندران آنتی هیستامینها را برای کاهش خارش، کهیر و التهاب تجویز میکند، اگر واکنش آلرژیک شدید باشد، از کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب و کنترل علائم استفاده میشود و در موارد شدید مانند شوک آنافیلاکسی، تزریق اپی نفرین ضروری است و بیمار باید فورا تحت مراقبت پزشکی قرار گیرد.
قطع داروی عامل آلرژی
اولین اقدام مهم، قطع مصرف داروی عامل آلرژی است که پزشک ممکن است دارویی جایگزین یا درمانی بدون اثرات آلرژیک تجویز کند.
داروهای ضد هیستامین
برای کاهش علائم آلرژی مانند خارش، کهیر یا ورم، داروهای ضد هیستامین تجویز میشود که این داروها با مسدود کردن هیستامین، علائم آلرژی را کاهش میدهند.
کورتیکواستروئیدها
در صورت التهاب شدید یا علائم مزمن، کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزولون برای کاهش التهاب و پاسخ ایمنی تجویز میشوند.
اپی نفرین
در موارد آنافیلاکسی یا واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده زندگی، استفاده از اپی نفرین به صورت تزریقی برای مهار علائم حاد ضروری است.
پیشگیری از آلرژی دارویی
- برای پیشگیری از آلرژی دارویی، ابتدا باید سابقه آلرژیهای دارویی خود را بشناسید و هنگام مراجعه به پزشک یا داروساز، آن را اطلاع دهید.
- در صورت داشتن حساسیت به دارویی خاص، میتوان از داروهای جایگزین استفاده کرد
- اگر به دارویی نیاز دارید که قبلا به آن واکنش نشان دادهاید، پزشک آزمایشهای حساسیت دارویی را تحت نظر، انجام میدهد.
- از مصرف خودسرانه داروها و استفاده مکرر از داروهای آلرژی زا بدون تجویز پزشک خودداری کنید.
سوالات متداول
امکان دارد که هر کسی به دارویی خاص آلرژی داشته باشد، اما برخی داروها، احتمال بروز حساسیت بیشتری دارند و خطرناک تر هستند، به همین دلیل است که ذکر میشود بدون نسخه هیچ دارویی استفاده نکنید.
در صورتی که واکنش آلرژیک به دارویی شدید باشد، قطع مصرف آن ضروری است و در برخی موارد، پزشک داروی جایگزین تجویز میکند و اسم داروی آلرژی زا به فرد و اطرافیان داده میشود تا همیشه در موارد مورد نیاز به پزشک اعلام کنند که به این دارو حساسیت دارند.
درمان آلرژی دارویی شامل قطع داروی آلرژیزا و مدیریت علائم است و در برخی موارد، درمان با داروهای ضد آلرژی مانند کورتون میتواند علائم را کاهش دهد، اما پیشگیری و اجتناب از مصرف داروی حساسیت زا مهمترین راه درمان است.
در نهایت…
این عارضه یک مسئله جدی است که از علائم خفیف تا واکنش های خطرناک متغیر است، اما با آگاهی، پیشگیری و تشخیص به موقع میتوان از بروز عوارض شدید جلوگیری کرد. که شناخت دقیق داروهای حساسیت زا، مشورت با پزشک و رعایت توصیه های پزشکی در مصرف داروها، نقش مهمی در حفظ سلامت و کاهش خطر واکنش های آلرژیک دارد و در نهایت، توجه به علائم بدن و اقدام سریع در صورت مشاهده نشانه های آلرژی، از مشکلات جدی جلوگیری کرده و روند درمان را موثرتر میکند.